Ở bệnh nhân ung thư (đặc biệt đang hóa trị hoặc xạ trị), ruột và hệ miễn dịch thường bị tổn thương:

• Ăn uống kém, chán ăn, sút cân.
• Tiêu chảy hoặc táo bón.
• Dễ nhiễm trùng hơn do giảm bạch cầu, ruột mất cân bằng hệ vi khuẩn có lợi và có hại.

Vì vậy, mục tiêu dinh dưỡng là: tăng miễn dịch, nuôi lại niêm mạc ruột và duy trì cân nặng tốt.

I. Nguyên tắc chung

1. Đủ năng lượng, đủ đạm

• Không để bệnh nhân sụt cân nhanh và mất khối cơ.
• Protein (đạm) giúp:
  • Tái tạo niêm mạc ruột bị tổn thương.
  • Phục hồi sau hóa trị và xạ trị.
  • Tạo kháng thể và tế bào miễn dịch.

2. Tăng thực phẩm tốt cho đường ruột (ruột khỏe → miễn dịch khỏe)

• Bổ sung lợi khuẩn (probiotic).
• Cung cấp chất xơ “nuôi” lợi khuẩn (prebiotic).
• Ưu tiên chất béo tốt, hạn chế chiên rán nhiều dầu mỡ.

3. Ăn nhiều bữa nhỏ, dễ tiêu

• Đặc biệt quan trọng khi bệnh nhân buồn nôn, mệt mỏi hoặc đang bị tiêu chảy.

II. Thực phẩm giúp tăng miễn dịch và hồi phục ruột

a. Nhóm giàu protein chất lượng tốt

• Thịt nạc: heo, gà bỏ da, bò nạc.
• Cá: cá hồi, cá thu, cá basa, cá nục.
• Trứng.
• Đậu phụ, đậu nành, sữa đậu nành.
• Sữa, sữa chua và các loại sữa dinh dưỡng chuyên biệt cho bệnh nhân ung thư (nếu có điều kiện và được bác sĩ cho phép).
• Protein giúp niêm mạc ruột mau lành, giảm nguy cơ “rỉ ruột” và nhiễm trùng.

b. Thực phẩm tốt cho hệ vi sinh đường ruột

1. Probiotic – lợi khuẩn

• Sữa chua, yaourt uống, một số loại sữa có bổ sung probiotic.
• Thực phẩm lên men (kim chi, dưa chua…) cần thận trọng với bệnh nhân ruột yếu hoặc suy giảm miễn dịch; thường ưu tiên sữa chua vì an toàn hơn.

2. Prebiotic – chất xơ nuôi lợi khuẩn

• Yến mạch, chuối chín, táo, atiso, hành tây, tỏi, măng tây, các loại đậu.
• Dùng lượng vừa phải, tránh quá nhiều nếu đang tiêu chảy nặng.

c. Rau củ và trái cây nhiều màu

• Rau xanh đậm: cải bó xôi, cải xoăn, rau dền, súp lơ xanh.
• Cà rốt, bí đỏ, cà chua, ớt chuông.
• Trái cây: cam, bưởi, kiwi, dâu (nếu có), đu đủ, xoài chín, chuối.

Những thực phẩm này giàu vitamin A, C, E và các chất chống oxy hóa giúp hỗ trợ miễn dịch và bảo vệ tế bào.

d. Chất béo tốt

• Cá béo: cá hồi, cá thu, cá trích (giàu omega-3).
• Dầu ô liu, dầu hạt cải (dùng với lượng vừa phải).
• Hạt: hạt chia, hạt lanh, óc chó, hạnh nhân (xay nhỏ nếu khó nhai).

III. Gợi ý thực đơn 1 ngày cho bệnh nhân ung thư

(Áp dụng khi bệnh nhân ăn uống được tương đối, không tiêu chảy nặng)

Buổi sáng

• Cháo yến mạch nấu với sữa ít béo và trứng gà khuấy chín.
• Một miếng đu đủ chín.

Phụ sáng

• Một hũ sữa chua và một muỗng nhỏ yến mạch hoặc hạt chia (nếu bụng chịu được).

Buổi trưa

• Cơm trắng hoặc cơm gạo lứt nếu tiêu hóa tốt.
• Cá hồi áp chảo ít dầu hoặc cá basa kho nhạt.
• Rau luộc: súp lơ xanh và cà rốt.
• Một ít dầu ô liu trộn rau nếu hợp khẩu vị.

Xế chiều

• Sinh tố chuối, đu đủ và sữa chua xay mịn.

Buổi tối

• Cháo gà (ức gà xé nhỏ) nấu với bí đỏ và cà rốt.
• Rau xanh luộc mềm.

Trước khi ngủ

• Một ly sữa dinh dưỡng ấm khoảng 100–150 ml nếu bác sĩ không chống chỉ định.

Nếu bệnh nhân tiêu chảy nhiều, có thể cần giảm sữa, tăng món dễ tiêu nhưng vẫn phải đảm bảo đủ đạm và nước; có thể sử dụng sữa không lactose hoặc sữa chuyên biệt theo chỉ định bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

• MD Anderson Cancer Center – How to improve your gut health
• AICR – Keeping Your Gut Healthy During and After Cancer Treatment
• MD Anderson – Healthy foods to eat during cancer treatment