Dinh dưỡng cho bệnh nhân trước ngày hóa trị (1–3 ngày trước truyền hóa chất)

CƠ SỞ KHOA HỌC & CƠ CHẾ SINH LÝ

Giai đoạn 1–3 ngày trước khi bước vào chu kỳ hóa trị là "thời gian vàng" để tối ưu hóa thể trạng. Hóa chất điều trị ung thư khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa chủ yếu qua gan và đào thải qua thận. Quá trình này tạo ra tải lượng độc tố cao và gia tăng chuyển hóa cơ bản.

• Tích lũy dự trữ Glycogen và Khối cơ (Lean Body Mass): Bệnh nhân ung thư có nguy cơ cao bị dị hóa đạm (muscle catabolism) do tình trạng viêm mạn tính. Việc bổ sung đầy đủ năng lượng và đạm giúp gan tích lũy đủ Glycogen và duy trì khối cơ, từ đó giảm tỷ lệ gặp tác dụng phụ nặng và nguy cơ phải giảm liều hóa chất.
• Bảo vệ chức năng lọc của Thận: Việc chủ động bù nước giúp tăng tốc độ lọc cầu thận (GFR), pha loãng nồng độ thuốc trong nước tiểu và đẩy nhanh quá trình đào thải độc tố ra khỏi cơ thể.

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH CỤ THỂ

1. Chiến lược bù nước & điện giải

• Lượng nước tiêu chuẩn: Đạt từ 2.5 – 3.0 lít/ngày (hoặc tính theo công thức: 30 – 40 mL/kg cân nặng/ngày).
• Cách uống: Uống rải rác trong ngày, mỗi lần 100–150 mL, không chờ đến khi thấy khát mới uống.
• Thức uống ưu tiên: Nước lọc, nước dừa tươi (giàu Kali và Natri tự nhiên), nước canh rau nấu thịt thanh nhẹ, nước ép trái cây ít chua (dưa hấu, táo, đu đủ).
• Dấu hiệu nhận biết đủ nước: Nước tiểu có màu vàng nhạt hoặc trong.

2. Phân bổ Năng lượng & Chất dinh dưỡng đại lượng (Macronutrients)

• Nhu cầu năng lượng: 25 – 30 kcal/kg cân nặng/ngày.
• Nhu cầu chất đạm (Protein): 1.2 – 1.5 g/kg thể trọng/ngày. Ưu tiên đạm có giá trị sinh học cao, dễ hấp thu:
  • Thịt gia cầm bỏ da (gà, vịt), cá béo (cá hồi, cá thu), trứng, đậu hũ, sữa hạt.
• Tinh bột (Carbohydrates): Ưu tiên tinh bột phức hợp dễ tiêu hóa như cháo yến mạch, cơm mềm, khoai lang hấp, bánh mì nguyên cám để tích lũy Glycogen gan mà không gây đột biến đường huyết.
• Chất béo: Tăng cường chất béo không bão hòa (dầu olive, hạt óc chó, quả bơ) giúp giảm viêm toàn thân.

3. Bữa ăn nhẹ sáng ngày truyền hóa chất

• Thời điểm: Ăn trước khi cắm kim truyền 2 – 3 tiếng.
• Nguyên tắc: Dễ tiêu hóa, ít chất béo, ít xơ thô, không cay nóng. Tránh để bụng quá no hoặc quá trống (bụng trống làm niêm mạc dạ dày dễ co thắt khi tiếp xúc với hóa chất gây nôn, buồn nôn).
• Thực đơn mẫu sáng ngày truyền:
  • 1 bát cháo thịt băm nấu trứng gà mềm.
  • Hoặc 2 lát bánh mì sandwich nướng + 1 quả trứng luộc chín + 100 mL nước táo ép.

4. Thực phẩm NÊN TRÁNH (1–3 ngày trước truyền)

• Thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đồ chiên xào nhiều mỡ (gây chậm rỗng dạ dày, tăng cảm giác đầy bụng, buồn nôn).
• Rượu, bia, nước ngọt có gas, đồ uống chứa caffeine cao (gây mất nước qua đường tiểu).
• Thực phẩm sống hoặc tái (gỏi, tiết canh, trứng lòng đào) để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn tiêu hóa sớm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Arends, J., et al. (2021). ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clinical Nutrition, 40(5), 2891-2932.
• National Comprehensive Cancer Network (NCCN). (2023). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Antiemesis (Version 2.2023).
• Prado, C. M., et al. (2020). Sarcopenia in oncology: Assessment, clinical implications, and nutritional management. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care, 23(3), 189-198.